Атом ядросы. Ядроның нуклондық моделі. Изотоптар

Ереже: Ядро белгісіндегі Z — протондар саны, A — барлық нуклондардың саны. Нейтрондар саны N = A−Z арқылы табылады; электрондар массалық санға кірмейді.

Қолдану: Натрий ядросы үшін Z = 11 және A = 23. Сондықтан N = 23−11 = 12. Кері тексергенде 11 протон мен 12 нейтронның қосындысы 23 нуклон береді.

Қате нұсқалар: A) Жоғарғы индекс A протон саны емес; 23 протон болса, бұл натрий емес, басқа элемент болар еді.

C) Протондар мен нейтрондар саны міндетті түрде тең емес; олардың қосындысы берілген A = 23 болуы керек.

D) Төменгі индекс Z = 11 протон санын көрсетеді; нейтрон саны A−Z = 12. Екі сан орын алмастырылған.

E) 23 — нейтрондар саны емес, протондар мен нейтрондардың жалпы саны; одан протон санын алу керек. Ишара: Төменгі индексті протон саны деп ал да, оны жоғарғы индекстен шегер.

Ереже: Ион түзілу кезінде электрон саны өзгереді, ал ядроның Z және A сандары сақталады. Теріс бір зарядты ионда электрондар саны протондар санынан бірге артық болады.

Қолдану: Хлор ядросында 17 протон және 35−17 = 18 нейтрон бар. Cl⁻ ионында 17+1 = 18 электрон болады; толық заряд 17e−18e = −e, яғни белгімен сәйкес келеді.

Қате нұсқалар: A) Нейтрон саны A−Z = 35−17 = 18; иондану оны бірге кемітпейді.

B) Теріс ион электрон жоғалтпайды, қосып алады; 16 электрон болса, заряд +e болар еді.

D) Электрон қосып алу ядро протондарының санын өзгертпейді; хлор үшін Z = 17 сақталады.

E) 17 электрон 17 протонның зарядын толық өтеп, бейтарап атом береді; шартта −e зарядты ион берілген. Ишара: Ядро құрамын алдымен тап; ион зарядына байланысты тек электрон санын өзгерт.

Ереже: Изотоптар — протон саны Z бірдей, ал нейтрон саны және массалық саны A әртүрлі ядролар. Химиялық элементтің түрі протон санымен анықталады.

Қолдану: ¹²₆C және ¹⁴₆C ядроларында 6 протоннан бар, бірақ нейтрон сандары 6 және 8. Сондықтан олар бір көміртек элементінің екі түрлі изотопы; басқа жұптарда Z тең емес.

Қате нұсқалар: A) Массалық сандардың екі еселік қатынасы изотоп белгісі емес; Z = 6 және Z = 12 әртүрлі элементтерді көрсетеді.

B) Бұлардың A сандары бірдей, бірақ Z әртүрлі; олар изобарлар, бір элементтің изотоптары емес.

C) Екеуінде де 8 нейтрон бар, бірақ Z әртүрлі; нейтрон санының теңдігі изотоп болуға жеткіліксіз.

D) Нейтрон сандары 7-ге тең болғанымен, протон сандары әртүрлі; бұл жұп изотондарға жатады. Ишара: Әр жұптың алдымен төменгі индекстерін, кейін жоғарғы индекстерін салыстыр.

Ереже: Изобарлар — массалық саны A бірдей, бірақ протон саны Z әртүрлі ядролар. Нуклондардың жалпы саны тең болғанымен, олар әртүрлі химиялық элементтерге жатады.

Қолдану: Аргон-40 пен кальций-40 үшін A = 40 бірдей, ал Z = 18 және 20. Сондықтан олар изобарлар; нейтрон сандары сәйкесінше 22 және 20 болғандықтан, ядролық құрамы бірдей емес.

Қате нұсқалар: B) Нейтрон саны тең болғанымен, массалық сандар 13 және 14; изобар үшін A бірдей болуы керек.

C) Екеуінде бір нейтрон бар, бірақ массалық сандары әртүрлі; бұл изотондық жұп.

D) Мұнда Z бірдей, A әртүрлі; бұл оттектің изотоптары, изобарлар емес.

E) Нейтрон саны 12-ге тең, ал A тең емес; нейтрон санын массалық санмен шатастырма. Ишара: Бұл жіктеуде тең болуы тиіс шама — жоғарғы индекс A.

Ереже: Изотондарда N = A−Z нейтрон саны бірдей болады. Оларды анықтау үшін A немесе Z-ті жеке салыстыру жеткіліксіз, әр ядро үшін айырманы есептеу керек.

Қолдану: ¹⁴₆C үшін N = 14−6 = 8; ¹⁵₇N үшін N = 15−7 = 8. Екі ядроның протон сандары әртүрлі болғанымен, нейтрон саны ортақ, сондықтан олар изотондар.

Қате нұсқалар: B) Олардың нейтрон сандары 22 және 20; A тең болса да N тең емес.

C) Бұл ядролардағы нейтрон сандары 6 және 8; бірдей протон саны изотондықты білдірмейді.

D) Нейтрон сандары 8 және 10, сондықтан бұл жұп изотондар шартын орындамайды.

E) Дейтерийде 1, гелий-4-те 2 нейтрон бар; зарядтардың қатынасынан нейтрондардың теңдігін шығаруға болмайды. Ишара: Әр жұп үшін екі рет A−Z есептеп, нәтижелерді салыстыр.