Ақпараттарды құқықтық қорғау
61-62-параграф · Оқулықтың 231–236-беттері · Сұрақ оқулықтың 232-бетіне негізделген
«Информатика, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Ақпараттарды құқықтық қорғау» тақырыбы, 61-62-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 30 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Авторлық құқықтың негізгі мәні қандай?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Шығармашылық туындыға қатысты автордың құқықтарын қорғау
Жауап нұсқалары
- A.Деректің құпиялығын шифрлау арқылы қамтамасыз ету
- B.Жүйеге кіруді құпиясөз арқылы шектеу
- C.Файл жоғалғанда резервтік көшірмеден қалпына келтіру
- D.Зиянды программаны антивирус арқылы анықтау
- E.Шығармашылық туындыға қатысты автордың құқықтарын қорғаудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Авторлық құқық шығармашылық еңбектің нәтижесіне қатысты құқықтарды қорғайды. Оған авторлықты мойындау сияқты жеке құқықтар және туындыны пайдалануға қатысты мүліктік құқықтар кіреді. Қорғалатын нысан шығармашылық нәтижемен байланысты; файлдың орналасқан жері немесе сақталу форматы бұл құқықтарды өздігінен жоймайды.
Қолдану: Авторлық құқық шығармашылық нәтижеге қатысты құқықтарды қорғайды. Техникалық файлға қолжетімділік пен туындыны пайдалануға берілген құқық әртүрлі: файлды аша алу оны кез келген тәсілмен қолдануға рұқсат емес. Мысалы, суретті ашуға техникалық мүмкіндік болғанымен, оны жариялау үшін пайдалану шарттары қаралады. Сондықтан автордың құқықтарын көрсететін жауап ұғымның негізгі мәнін қамтиды; басқа шаралар осы міндетті толықтыруы мүмкін.
Қате нұсқаларды ажырату: Шифрлау құпиялылыққа, құпиясөз кіруге, резервтік көшірме қалпына келтіруге, антивирус зиянды программаға бағытталған. Бұлардың ешқайсысы шығармашылық туындыны пайдалануға кім рұқсат беретінін жалғыз өзі анықтамайды. Қорғау құралын құқықтың мазмұнымен шатастырмаңыз.
Қайта орындауға ишара: Нені қорғап отырмыз: файлға техникалық кіру мүмкіндігін бе, әлде шығармашылық нәтижеге қатысты құқықтарды ма?
Дұрыс жауап: Пайдалану мақсатына сай лицензия мен рұқсатты тексеру
Жауап нұсқалары
- A.Суреттің өлшемін ғана тексеріп жариялау
- B.Пайдалану мақсатына сай лицензия мен рұқсатты тексерудұрыс
- C.Авторын көрсетуді барлық мақсатқа рұқсат деп қабылдау
- D.Файл атауын ауыстыруды жаңа авторлық деп қабылдау
- E.Суретті басқа форматқа сақтауды құқықтан босату деп қабылдау
Түсіндірме
Ереже: Суретке қолжетімді болуы оны еркін пайдалануға автоматты құқық бермейді; қолдану шарттарын тексеру қажет. Лицензияда жариялау, өңдеу, коммерциялық пайдалану және авторды көрсету шарттары бөлек берілуі мүмкін. Қолдану құқығы суреттің техникалық сапасына тәуелді емес. Заңдағы рұқсат етілген жағдайлар мен құқық иесінің келісімі де нақты мақсатқа қарай бағаланады.
Қолдану: Суреттің лицензиясын немесе пайдалану рұқсатын тексеріңіз: жобаға қосуға, өзгертуге және жариялауға қандай шарт қойылғаны маңызды. Авторын көрсету қажет болуы мүмкін, бірақ ол барлық пайдалану түріне рұқсатты автоматты бермейді. Алдымен жоба суретті қалай қолданатынын анықтау керек: сыныпта көрсету ме, сайтта жариялау ма, әлде сатылатын өнімге енгізу ме. Содан кейін осы әрекетті лицензияның ауқымымен салыстырамыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Өлшем тек сапаны сипаттайды. Авторды атау, файлды қайта атау және форматты өзгерту пайдалану рұқсатын өздігінен кеңейтпейді. Қалған жауаптар техникалық әрекет немесе атрибуция арқылы барлық құқықтық шарт орындалды деп қате қорытынды жасайды.
Қайта орындауға ишара: Жоспарланған әрекетті лицензиядағы нақты рұқсатпен салыстырыңыз; файлды аша алу жеткілікті дәлел бола ма?
Дұрыс жауап: Еңбектің кімге тиесілі екенін мойындауға
Жауап нұсқалары
- A.Туындыны коммерциялық пайдалануға шексіз рұқсат алуға
- B.Еңбектің кімге тиесілі екенін мойындауғадұрыс
- C.Туындының барлық құқықтарын өзіне өткізуге
- D.Туындыны өзгертуге қойылған шартты жоюға
- E.Туындыны міндетті түрде қоғамдық игілікке айналдыруға
Түсіндірме
Ереже: Авторды көрсету еңбектің авторлығын мойындайды; ол барлық пайдалану түріне автоматты рұқсат бермейді. Авторды көрсету шығармашылық еңбектің шыққан тегін ажыратуға көмектеседі. Авторлықты мойындау мен туындыны көшіру, өзгерту немесе таратуға рұқсат алу екі бөлек мәселе. Дереккөзді жазу жоспарланған қолдануға қойылған шарттарды автоматты орындамайды.
Қолдану: Авторды көрсету еңбектің шыққан жері мен кімге тиесілі екенін мойындайды. Бұл атрибуцияның міндеті; ол лицензия талаптарын орындау немесе бөлек рұқсат алу қажеттілігін әрқашан алмастырмайды. Сұрақ адамның атын жазудың негізгі мақсатын сұрайды. Сондықтан құқықтардың берілуін немесе барлық шектеудің жойылуын емес, еңбекті кім жасағанын мойындауды таңдаймыз. Қажет лицензия талаптары қосымша тексеріледі.
Қате нұсқаларды ажырату: Шексіз рұқсат, құқықтардың ауысуы, өзгерту шартының жойылуы және қоғамдық игілікке өту автордың атын жазудан туындамайды. Қалған төрт нұсқа атрибуцияға оның атқармайтын заңдық салдарын қосады. Рұқсат көлемін бөлек негіздеу қажет.
Қайта орындауға ишара: Автордың атын жазу еңбекті кім жасағанын көрсетеді; ол қандай пайдалану құқығын өздігінен бере алмайды?
Дұрыс жауап: Техникалық құралдар әрекеттерді шектейді, құқықтық нормалар құқықтар мен рұқсатты реттейді
Жауап нұсқалары
- A.Техникалық құрал лицензия ауқымын өздігінен кеңейтеді
- B.Құқықтық норма файлдың резервтік көшірмесін өздігінен жасайды
- C.Техникалық құралдар әрекеттерді шектейді, құқықтық нормалар құқықтар мен рұқсатты реттейдідұрыс
- D.Техникалық қорғаныс авторлықты басқа адамға өздігінен өткізеді
- E.Құқықтық ереже жүйедегі барлық рұқсатты өздігінен баптайды
Түсіндірме
Ереже: Қорғаудың бұл түрлері әртүрлі міндет атқарады және бірін-бірі толықтыра алады. Екі бағыт қатар қолданылуы мүмкін: заң мен келісім пайдалану тәртібін белгілейді, ал жүйе баптауы сол тәртіпке сай әрекеттерді жүзеге асырады. Құқықтық талаптың болуы техникалық бақылаудың автоматты жұмыс істейтінін білдірмейді.
Қолдану: Техникалық қорғау дерекке қол жеткізу мен әрекетті шектей алады; құқықтық қорғау пайдалануға қатысты құқық пен рұқсатты реттейді. Құпиясөз қою авторлық рұқсатты өздігінен анықтамайды, ал лицензия қауіпсіздік құралын алмастырмайды. Мысалы, құпия құжатты қызметтік мақсатта ғана қолдану талабы бар делік. Оны орындау үшін тиісті қызметкерлерге рұқсат беріледі. Бұл мысалда құқықтық негіз бен нақты жүйелік шектеу өзара байланысты, бірақ бірін-бірі алмастырмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Лицензияны кеңейту, авторлықты өткізу техникалық баптаудың нәтижесі емес. Резервтік көшірме мен жүйе рұқсаттары құқықтық мәтіннен автоматты пайда болмайды. Қалған жауаптар бір бағытқа екіншісінің әрекетін механикалық түрде жүктейді; әр шараның қызметін ажыратыңыз.
Қайта орындауға ишара: Қай шара рұқсат етілетін әрекетті белгілейді, ал қайсысы оны жүйеде іс жүзінде шектейді?
Дұрыс жауап: Лицензиядағы пайдалану, өзгерту және тарату шарттарын
Жауап нұсқалары
- A.Орнатуға қажет бос орын мөлшерін
- B.Операциялық жүйемен техникалық үйлесімділігін
- C.Лицензиядағы пайдалану, өзгерту және тарату шарттарындұрыс
- D.Программаның интерфейс тілін
- E.Жүктелетін файлдың көлемін
Түсіндірме
Ереже: Қолдану шарттарын білу пайдаланушыға өніммен қандай әрекет жасауға рұқсат бар екенін түсіндіреді. Программаның жұмыс істеуі мен оны заңды шарттармен пайдалану бөлек тексеріледі. Лицензия орнату санына, пайдаланушы тобына, көшірме таратуға немесе өзгертуге талап қоюы мүмкін. Нақты талапты өнімнің ресми шартынан оқу керек.
Қолдану: Орнату алдында рұқсат етілетін пайдалану, тарату және өзгерту шарттарын қараңыз. Техникалық үйлесімділік программаның іске қосылуына қажет, бірақ құқықтық шарттарды сақтау мәселесін жалғыз өзі шешпейді. Мұнда сұралған мақсат — шарттарды бұзбау. Сондықтан техникалық іске қосылуға қажетті сипаттамалардың ішінен құқықтық пайдалану көлемін ажыратамыз. Ақылы немесе тегін жүктелу белгісі де барлық әрекетке рұқсат бар екенін өздігінен дәлелдемейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Бос орын мен файл көлемі сақтауға, үйлесімділік іске қосуға, интерфейс тілі қолайлылыққа қатысты. Олар маңызды болуы мүмкін, бірақ көшіру не таратуға рұқсатты анықтамайды. Қалған жауаптар техникалық тексеруді лицензия талаптарын оқудың орнына ұсынады.
Қайта орындауға ишара: Шарттарды сақтау үшін программаның қалай іске қосылатынын емес, онымен қандай әрекет жасауға рұқсат берілгенін табыңыз.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 25 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Информатика, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.