Әлемдегі ғылыми жаңалықтар
58-параграф · Оқулықтың 187–190-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Әлемдегі ғылыми жаңалықтар» тақырыбы, 58-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Арба мен автомобильде ось маңында айналып, жолмен домалайтын негізгі бөлшек қалай аталады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Дөңгелек
Жауап нұсқалары
- A.Қозғалтқыш
- B.Дөңгелекдұрыс
- C.Руль
- D.Тежегіш
- E.Ось
Түсіндірме
Ереже: Дөңгелек — ось маңында айналып, көліктің қозғалысына қатысатын бөлшек. Домалау қолайлы жағдайда жүк тасуды сырғанатуға қарағанда жеңілдетеді.
Қолдану: Арба мен автомобильде айналатын осы бөлшек жолмен қозғалысқа мүмкіндік береді. Нәтиже жолға, материалға және құрылысқа байланысты, сондықтан барлық жағдайда кедергі мүлде жойылады деуге болмайды. Сұрақ жанармай, мотор немесе басқару жүйесін емес, оське бекіген домалайтын бөлшекті сұрайды. Өнертабыстың пайдасын оның нақты қызметімен байланыстырамыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Қозғалтқыш энергияны қозғалысқа түрлендіреді, руль бағытты басқарады, тежегіш баяулатады, ось бөлшектерді ұстап байланыстырады. Домалап жолмен жанасатын бөлшекті осы басқа тетіктермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Ось маңында айналып, жолмен домалайтын бөлшекті ойла.
Дұрыс жауап: Дөңгелек
Жауап нұсқалары
- A.Руль
- B.Тежегіш
- C.Ось
- D.Қозғалтқыш
- E.Дөңгелекдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Дөңгелек — ось маңында айналып, көліктің қозғалысына қатысатын бөлшек. Домалау қолайлы жағдайда жүк тасуды сырғанатуға қарағанда жеңілдетеді.
Қолдану: Арба мен автомобильде айналатын осы бөлшек жолмен қозғалысқа мүмкіндік береді. Нәтиже жолға, материалға және құрылысқа байланысты, сондықтан барлық жағдайда кедергі мүлде жойылады деуге болмайды. Сұрақ жанармай, мотор немесе басқару жүйесін емес, оське бекіген домалайтын бөлшекті сұрайды. Өнертабыстың пайдасын оның нақты қызметімен байланыстырамыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Қозғалтқыш энергияны қозғалысқа түрлендіреді, руль бағытты басқарады, тежегіш баяулатады, ось бөлшектерді ұстап байланыстырады. Домалап жолмен жанасатын бөлшекті осы басқа тетіктермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Ось маңында айналып, жолмен домалайтын бөлшекті ойла.
Дұрыс жауап: Дөңгелек
Жауап нұсқалары
- A.Дөңгелекдұрыс
- B.Тежегіш
- C.Ось
- D.Қозғалтқыш
- E.Руль
Түсіндірме
Ереже: Дөңгелек — ось маңында айналып, көліктің қозғалысына қатысатын бөлшек. Домалау қолайлы жағдайда жүк тасуды сырғанатуға қарағанда жеңілдетеді.
Қолдану: Арба мен автомобильде айналатын осы бөлшек жолмен қозғалысқа мүмкіндік береді. Нәтиже жолға, материалға және құрылысқа байланысты, сондықтан барлық жағдайда кедергі мүлде жойылады деуге болмайды. Сұрақ жанармай, мотор немесе басқару жүйесін емес, оське бекіген домалайтын бөлшекті сұрайды. Өнертабыстың пайдасын оның нақты қызметімен байланыстырамыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Қозғалтқыш энергияны қозғалысқа түрлендіреді, руль бағытты басқарады, тежегіш баяулатады, ось бөлшектерді ұстап байланыстырады. Домалап жолмен жанасатын бөлшекті осы басқа тетіктермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Ось маңында айналып, жолмен домалайтын бөлшекті ойла.
Дұрыс жауап: Бу қозғалтқышы
Жауап нұсқалары
- A.Электр қозғалтқышы
- B.Бу қозғалтқышыдұрыс
- C.Іштен жану қозғалтқышы
- D.Жел турбинасы
- E.Су турбинасы
Түсіндірме
Ереже: Бу қозғалтқышы жылулық энергияны механикалық жұмысқа айналдыратын жылу машинасының түрі. Будың кеңеюі немесе қысым айырмасы оның бөлшектерін қозғайды.
Қолдану: Ескі паровозда қыздырылған судың буы қозғалтқыш жұмысына қатысқан. Бу машинасының дамуына бірнеше өнертапқыш үлес қосты; Джеймс Уатт бұрынғы құрылғыларды елеулі жетілдірді. Шәйнек қақпағын көрген бір сәтте бүкіл технология дайын болды деген аңызды ғылыми түсіндірудің орнына қолданбаймыз. Сұрақ жұмыс денесі бу болатын машинаны сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Электр қозғалтқышы электрлік қоректенуді пайдаланады. Іштен жану қозғалтқышында жану камера ішінде жүреді. Жел турбинасын ауа, су турбинасын су ағыны қозғайды. Бу арқылы жұмыс істейтін машинаны осы басқа түрлермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Қыздырылған судың буы механикалық жұмыс атқарғанын ескер.
Дұрыс жауап: Бу қозғалтқышы
Жауап нұсқалары
- A.Іштен жану қозғалтқышы
- B.Бу қозғалтқышыдұрыс
- C.Жел турбинасы
- D.Су турбинасы
- E.Электр қозғалтқышы
Түсіндірме
Ереже: Бу қозғалтқышы жылулық энергияны механикалық жұмысқа айналдыратын жылу машинасының түрі. Будың кеңеюі немесе қысым айырмасы оның бөлшектерін қозғайды.
Қолдану: Ескі паровозда қыздырылған судың буы қозғалтқыш жұмысына қатысқан. Бу машинасының дамуына бірнеше өнертапқыш үлес қосты; Джеймс Уатт бұрынғы құрылғыларды елеулі жетілдірді. Шәйнек қақпағын көрген бір сәтте бүкіл технология дайын болды деген аңызды ғылыми түсіндірудің орнына қолданбаймыз. Сұрақ жұмыс денесі бу болатын машинаны сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Электр қозғалтқышы электрлік қоректенуді пайдаланады. Іштен жану қозғалтқышында жану камера ішінде жүреді. Жел турбинасын ауа, су турбинасын су ағыны қозғайды. Бу арқылы жұмыс істейтін машинаны осы басқа түрлермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Қыздырылған судың буы механикалық жұмыс атқарғанын ескер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.