Абылайдың Шарышпен жекпе-жегінің жылын екі зерттеу әртүрлі көрсетеді. Олардың қайсысы сенімді екенін анықтау үшін ең дұрыс зерттеу әрекеті қандай?

Ереже: Тарихи даталар қайшы келгенде зерттеуші олардың деректік негізін тексереді. Оқиғаға жақын жазба, автордың пайдаланған материалы және даталау тәсілі маңызды. Жарияланымның жаңа болуы немесе тұжырымның жиі қайталануы өздігінен дәлелдің сапасын анықтамайды. Ауызша дәстүрге негізделген оқиғаның нақты жылын қосымша тексерусіз абсолютті факт ретінде ұсыну сақтықты қажет етеді.

Қолдану: Шартта екі түрлі дата берілген, бірақ қайсысының негізі мықты екені айтылмаған. Сондықтан деректердің даталау негізін салыстыру дұрыс. Жауап жаңа жылды ойдан шығаруды емес, екі зерттеудің дәлелін тексеруді ұсынады. Осы әрекет қайшылықты жасырудан гөрі тарихи тұжырымның қаншалықты сенімді екенін анықтауға көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Кейінгі жарияланым автоматты түрде дұрыс емес. Жиі қайталану деректің тәуелсіздігін дәлелдемейді. Арифметикалық орта тарихи оқиғаның күнін анықтамайды. Жеке ұнату ғылыми өлшем болмайды. Төрт тәсілдің бәрі датаның нақты дерекпен қалай негізделгенін тексермейді.

Қайта орындауға ишара: Датаға емес, сол датаны дәлелдейтін материал мен әдіске қара.