Оқу үшін құрастырылған екі ән мәтінінің қысқа мазмұны: А — сүйікті адамды сағыну; Б — туған қонысқа қайта оралуды аңсау. Қай салыстыру дәл?

Ереже: Сыни пікір нақты туындыны талдап, оның жетістігі мен кемшілігін мәтіндік дәлел арқылы бағалайды. Жалаң ұнату, авторды кемсіту немесе мазмұнды толық қайталау талдаудың орнына жүрмейді. Бағалау өлшемі ашық болуы тиіс: құрылым, тіл, образ немесе дәлел сапасы. Бір шектеу бүкіл шығарманы міндетті жарамсыз етпейді.

Қолдану: Ортақ сезім сағыныш болғанымен, А мәтінінде адам, Б мәтінінде қоныс нысан болып тұр. Салыстыру осы ұқсастық пен айырманы қатар сақтайды. Толық ән сөздері берілмегендіктен, ұйқас немесе дыбыс құрылымын нақты анықтамаймыз. Бұл сұрақ тек қысқа мазмұндық деректі талдауға арналған.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Екі мәтін де тек бір сүйікті адамды сағынады.» — Б мәтініндегі қоныс нысаны адаммен алмастырылған; негізгі айырма жоғалған.

C) «Екі мәтіннің әр дыбысы толық бірдей.» — Дыбыстық мәтін берілмеген; мазмұн ұқсастығы толық тілдік сәйкестікке өзгерген.

D) «Екі мәтінде ортақ еш сезім жоқ.» — Аңсау мен сағыну ортақ сезімді береді; берілген ұқсастық терістелген.

E) «А мәтінінде туған қоныс, Б мәтінінде адам аталған.» — Берілген нысандар керісінше ауыстырылған; мазмұндық дерек сақталмаған.

Қайта орындауға ишара: Ортақ сезім мен оның нысанын бөлек атаңыз.