Болжам: «Бір бақта орташа көктемгі температура жоғары болған жылдары гүлдеу ертерек болуы мүмкін». Қай дерек оны тексеруге тікелей қатысты?

Ереже: Дәлел тезиске тікелей қатысты болуы және оны тексеруге мүмкіндік беруі керек. Нақты мысал, салыстыру немесе дерек пікірдің негізін көрсетеді. Бір оқиғаны барлық жағдайға таратуға, ал жеке сенімді зерттеу нәтижесі ретінде ұсынуға болмайды.

Қолдану: Болжам екі көрсеткіштің байланысын сұрайды. Температура мен гүлдеу күнін бір бақта және сәйкес жылдарда тіркеу салыстыруға негіз береді. Байланыс табылса да, ол жалғыз себептің толық дәлелі емес; басқа жағдайлар тексеріледі. Бір көрсеткіш немесе тек бағалау болжамның екі бөлігін қатар тексермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Ерте гүлдеу болғанда температура міндетті себеп деп бірден бекіту.» — Бақылаудың орнына себептік қорытынды қабылданған; басқа жағдайлар тексерілмеген.

C) «Тек бір жылғы гүлдеу күнін жазып, температураны тіркемеу.» — Салыстыру қатары мен екінші көрсеткіш жоқ; байланысты бағалау толық емес.

D) «Тек бақ туралы мақұлдау пікірлерін жинау.» — Ұнату температура мен гүлдеу күнінің байланысын өлшемейді; қажетті екі көрсеткіш жоқ.

E) «Бір бақтың температурасын басқа бақтың гүлдеу күнімен шартсыз біріктіру.» — Нысан жағдайлары айырылуы мүмкін; бір бақ туралы болжам сәйкестігі сақталмаған.

Қайта орындауға ишара: Болжамдағы екі көрсеткіш бір нысан мен бірдей кезеңдерде тіркелген бе?