Құрастырылған мәтін: «Құстар бір маусымда бірнеше елдің аумағынан өтеді. Бір жерде қорғалған мекен басқа жерде жоғалса, жолдың тұтастығы бұзылады. Сондықтан мекенді сақтау туралы ақпаратты елдер бірге салыстыруы керек». Негізгі ой қандай?

Құрастырылған мәтін: «Құстар бір маусымда бірнеше елдің… — жауабы | Қазақ тілі, ҚГБ, 11-сынып

Дұрыс жауап: Құстардың көшу жолындағы мекендерді сақтау елдер арасындағы үйлестіруді қажет етеді.

Жауап нұсқалары

A.Бір мекен қорғалса, басқа мекендердің күйі еш әсер етпейді.
B.Барлық елде барлық сақтау жұмысы толық аяқталған.
C.Барлық құс барлық маусымда міндетті бір жолмен жүреді.
D.Әр ел тек өз аумағын қарап, басқа деректі мүлде салыстырмауы керек.
E.Құстардың көшу жолындағы мекендерді сақтау елдер арасындағы үйлестіруді қажет етеді.дұрыс

Түсіндірме

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Бірнеше елге созылған жол жергілікті шараның өзімен шектелмейді. Екінші сөйлем бір бөліктің жоғалуы жол тұтастығына әсер ететінін түсіндіреді. Соңғы сөйлем осы мәселенің бірлескен ақпарат талдауына байланысын жинақтайды. Мәтін барлық құстың бірдей жолмен жүретінін немесе барлық елдің шарасы аяқталғанын айтпайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Бір мекен қорғалса, басқа мекендердің күйі еш әсер етпейді.» — Мәтіндегі жол тұтастығы туралы себеп ескерілмеген.

B) «Барлық елде барлық сақтау жұмысы толық аяқталған.» — Қажетті ұсыныс орындалған нәтиже ретінде берілген; дерек жоқ.

C) «Барлық құс барлық маусымда міндетті бір жолмен жүреді.» — Бірлескен сақтау ойы жалпы биологиялық кепілдікке кеңейген.

D) «Әр ел тек өз аумағын қарап, басқа деректі мүлде салыстырмауы керек.» — Бірнеше аумақтың байланысы және соңғы ұсыныс жоққа шығарылған.

Қайта орындауға ишара: Бір мекендегі шара неліктен бүкіл жолға жалғыз жеткіліксіз?