Құрастырылған мәтін: «Қоныстан егін өңдейтін құрал да, мал бағуға арналған бұйым да табылды. Зерттеушілер екі шаруашылық белгісін қатар талдады. Бұл материал қоныс өмірін бір ғана кәсіппен түсіндіру жеткіліксіз екенін көрсетеді». Негізгі ой қандай?

Құрастырылған мәтін: «Қоныстан егін өңдейтін құрал да, мал… — жауабы | Қазақ тілі, ҚГБ, 11-сынып

Дұрыс жауап: Қоныстағы әртүрлі шаруашылық белгілерін бірге қарастыру қажет.

Жауап нұсқалары

A.Қоныста тек мал бағу болғаны толық дәлелденді.
B.Егінге арналған заттар табылмаған.
C.Қоныстағы әртүрлі шаруашылық белгілерін бірге қарастыру қажет.дұрыс
D.Барлық тұрғын екі кәсіпті бірдей меңгергені анықталды.
E.Екі түрлі табылымды бір-бірімен салыстыруға болмайды.

Түсіндірме

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Екі түрлі бұйым қоныстың бірнеше қырын көрсетеді. Қорытынды бір кәсіпке ғана сүйенудің шектеулі екенін айтады. Бұл барлық тұрғын екі кәсіптің бәрін бірдей атқарды дегенге тең емес; дерек заттар тобы туралы. Дұрыс жауап қырларды қатар талдауды сақтап, жеке адамға жаңа қорытынды қоспайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Қоныста тек мал бағу болғаны толық дәлелденді.» — Егінге қатысты белгі ескерілмеген; негізгі ой бір кәсіпке тарылған.

B) «Егінге арналған заттар табылмаған.» — Берілген бірінші белгі терістелген; мәтінге қайшы.

D) «Барлық тұрғын екі кәсіпті бірдей меңгергені анықталды.» — Заттардан әр адамның қабілетіне толық қорытынды жасалған; дерек ауқымы кеңейген.

E) «Екі түрлі табылымды бір-бірімен салыстыруға болмайды.» — Мәтіндегі қатар талдау қажеттігі керісінше тыйымға айналған.

Қайта орындауға ишара: Екі түрлі табылым соңғы тұжырымға қалай негіз болады?