Екі заттың молекулалық формуласы бірдей: C₂H₆O, бірақ біреуі CH₃–CH₂–OH, екіншісі CH₃–O–CH₃ түрінде байланысқан. Химиялық құрылыс теориясына сай қандай қорытынды дұрыс?

Атомдардың байланысу реті әртүрлі болғандықтан, олардың қасиеттері де өзгеше болуы мүмкін

Байланысу ретін өзгерту оттекті басқа элементке айналдырады

Молекулалық формула бірдей болса, барлық қасиеті міндетті түрде бірдей

Олардың молекулалық массалары міндетті түрде әртүрлі

Екінші формулада көміртек саны біріншіден аз

Органикалық молекуланың «химиялық құрылысы» дегенде негізгі қандай ақпарат меңзеледі?

Атомдардың валенттілігіне сәйкес бір-бірімен байланысу реті

Үлгідегі молекулалардың тек жалпы саны

Атом ядроларындағы тек нейтрондар саны

Заттың тек көміртек бойынша массалық үлесі

Үлгінің тек қатты, сұйық немесе газ күйінде болуы

CH₃–CH₂–CH₂–OH және HO–CH₂–CH₂–CH₃ жазбалары берілген. Олар қандай арақатынаста?

Бір заттың қарама-қарсы бағытта жазылған бірдей құрылымы

Бір-бірінен CH₂ тобына айырылатын екі гомолог

Көміртек қаңқасы әртүрлі екі изомер

Гидроксил тобының орны әртүрлі екі изомер

Атом саны бірдей, бірақ бірінде оттек екі көміртекке жалғанған

Бейтарап, тұйық электрондық қабықшалы органикалық молекуладағы көміртек төрт валентті деп алынады. CH₂=CH–CH₃ молекуласында ортаңғы көміртектің валенттік байланыстар саны қалай есептеледі?

Қос байланыс 2, C–C дара байланысы 1, C–H байланысы 1: барлығы 4

Қос байланыс 3, екі дара байланыс 1-ден: барлығы 5

Қос байланыс 1, екі дара байланыс 1-ден: барлығы 3

Үш көрші атом бар, сондықтан валенттілігі 3

Тек көміртектермен байланысы саналады: барлығы 3

Бейтарап метанол CH₃OH молекуласында оттек екі валентті. Қай құрылым осы шартты орындайды?

CH₃–O–H: оттекте екі дара байланыс бар

CH₃–O: оттек сутекпен байланыспайды

CH₃=O–H: оттекте бір қос және бір дара байланыс бар

CH₂–O–H: көміртекте екі сутек қана бар

CH₃–O–H₂: оттек екі сутекке және көміртекке жалғанған

Алғашқы 5 сұрақ тегінХимия, 1-бөлім, ҚГБ · 11-сынып · 15 сұрақ

А.М. Бутлеровтің органикалық қосылыстардың химиялық құрылыс теориясының негізгі қағидалары

Әріптестермен бөлісуWhatsApp Telegram

2-параграф · Оқулықтың 11–15-беттері

«Химия, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «А.М. Бутлеровтің органикалық қосылыстардың химиялық құрылыс теориясының негізгі қағидалары» тақырыбы, 2-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Екі заттың молекулалық формуласы бірдей: C₂H₆O, бірақ біреуі CH₃–CH₂–OH, екіншісі CH₃–O–CH₃ түрінде…»

Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.

1
Екі заттың молекулалық формуласы бірдей: C₂H₆O, бірақ біреуі CH₃–CH₂–OH, екіншісі CH₃–O–CH₃ түрінде байланысқан. Химиялық құрылыс теориясына сай қандай қорытынды дұрыс?
Дұрыс жауап: Атомдардың байланысу реті әртүрлі болғандықтан, олардың қасиеттері де өзгеше болуы мүмкін
Жауап нұсқалары
1. A.Байланысу ретін өзгерту оттекті басқа элементке айналдырады
2. B.Молекулалық формула бірдей болса, барлық қасиеті міндетті түрде бірдей
3. C.Олардың молекулалық массалары міндетті түрде әртүрлі
4. D.Атомдардың байланысу реті әртүрлі болғандықтан, олардың қасиеттері де өзгеше болуы мүмкіндұрыс
5. E.Екінші формулада көміртек саны біріншіден аз
Түсіндірме
Ереже: Химиялық құрылыс теориясында зат қасиеті тек сапалық және сандық құрамына емес, атомдардың байланысу ретіне де тәуелді. Құрамы бірдей заттар әртүрлі құрылымда болуы мүмкін.
Қолдану: CH₃–CH₂–OH-та оттек көміртекке және сутекке жалғанған; CH₃–O–CH₃-та ол екі көміртекті жалғайды. Бірдей C₂H₆O формуласы осы айырманы жасырғандықтан, барлық қасиеттер бірдей деп қорытындылауға болмайды.
Қате нұсқалар: A) Химиялық құрылым өзгерісі элемент ядросын өзгертпейді; екі қосылыста да оттек сақталады.
B) Молекулалық формула атомдардың байланысу ретін көрсетпейді. Құрылыс өзгешелігі қасиеттер айырмасына негіз болады.
C) Екі молекулада да C₂H₆O құрамы бірдей, сондықтан бірдей изотоптық құрам үшін молекулалық массалар тең.
E) CH₃–O–CH₃ құрамында да екі көміртек бар; оттектің тізбекке енуі көміртек санын азайтпайды. Ишара: Екі формулада оттекке тікелей қандай атомдар жалғанғанын салыстырыңыз.
2
Органикалық молекуланың «химиялық құрылысы» дегенде негізгі қандай ақпарат меңзеледі?
Дұрыс жауап: Атомдардың валенттілігіне сәйкес бір-бірімен байланысу реті
Жауап нұсқалары
1. A.Атомдардың валенттілігіне сәйкес бір-бірімен байланысу ретідұрыс
2. B.Үлгідегі молекулалардың тек жалпы саны
3. C.Атом ядроларындағы тек нейтрондар саны
4. D.Заттың тек көміртек бойынша массалық үлесі
5. E.Үлгінің тек қатты, сұйық немесе газ күйінде болуы
Түсіндірме
Ереже: Химиялық құрылыс молекуладағы атомдардың өз валенттілігіне сай белгілі бір ретпен байланысуын білдіреді. Бұл рет құрылымдық формуламен көрсетіледі.
Қолдану: Бір үлгіні қыздырып газға айналдырғанда немесе оның мөлшерін азайтқанда молекуладағы атомдардың жалғануы міндетті түрде өзгермейді. Ал C–C–O және C–O–C тәрізді жалғану реті өзгерсе, химиялық құрылыс өзгереді.
Қате нұсқалар: B) Молекулалар саны зат мөлшеріне байланысты; ол жеке молекуладағы байланысу ретін ашпайды.
C) Нейтрон саны изотоптық құрамды сипаттайды. Химиялық құрылыс атомдар арасындағы байланыстарға қатысты.
D) Массалық үлес құрам туралы ақпарат береді, бірақ атомдардың қалай жалғанғанын анықтамайды.
E) Агрегаттық күй температура мен қысымға тәуелді. Ол молекуланың байланысу ретінің анықтамасы емес. Ишара: Үлгінің жалпы сипаттамасын жеке молекула ішіндегі байланыстардан ажыратыңыз.
3
CH₃–CH₂–CH₂–OH және HO–CH₂–CH₂–CH₃ жазбалары берілген. Олар қандай арақатынаста?
Дұрыс жауап: Бір заттың қарама-қарсы бағытта жазылған бірдей құрылымы
Жауап нұсқалары
1. A.Бір-бірінен CH₂ тобына айырылатын екі гомолог
2. B.Көміртек қаңқасы әртүрлі екі изомер
3. C.Гидроксил тобының орны әртүрлі екі изомер
4. D.Бір заттың қарама-қарсы бағытта жазылған бірдей құрылымыдұрыс
5. E.Атом саны бірдей, бірақ бірінде оттек екі көміртекке жалғанған
Түсіндірме
Ереже: Құрылымдық формуланы оңнан солға қайта жазу жаңа зат түзбейді. Заттың сәйкестігін қағаздағы бағыт емес, атомдардың байланысу реті анықтайды.
Қолдану: Бірінші жазбаны OH жағынан оқығанда HO–CH₂–CH₂–CH₃ шығады. Екі графта да OH шеткі көміртекке жалғанған үш көміртекті тізбек бар. Сондықтан бұлар екі изомер емес, бір пропан-1-олдың екі жазылуы.
Қате нұсқалар: A) Екі формулада да үш көміртек және сегіз сутек бар; CH₂ айырмасы жоқ.
B) Екі жазбада да үш көміртек тармақталмаған тізбек құрайды; қаңқа өзгермеген.
C) OH екі жазбада да шеткі көміртекке жалғанған. Оңнан не солдан жазу оның нақты орнын өзгертпейді.
E) Екі жағдайда да оттек бір көміртекке және бір сутекке жалғанған; эфирлік C–O–C жоқ. Ишара: Формулаларды бірдей шеткі топтан бастап оқып көріңіз.
4
Бейтарап, тұйық электрондық қабықшалы органикалық молекуладағы көміртек төрт валентті деп алынады. CH₂=CH–CH₃ молекуласында ортаңғы көміртектің валенттік байланыстар саны қалай есептеледі?
Дұрыс жауап: Қос байланыс 2, C–C дара байланысы 1, C–H байланысы 1: барлығы 4
Жауап нұсқалары
1. A.Қос байланыс 3, екі дара байланыс 1-ден: барлығы 5
2. B.Қос байланыс 2, C–C дара байланысы 1, C–H байланысы 1: барлығы 4дұрыс
3. C.Қос байланыс 1, екі дара байланыс 1-ден: барлығы 3
4. D.Үш көрші атом бар, сондықтан валенттілігі 3
5. E.Тек көміртектермен байланысы саналады: барлығы 3
Түсіндірме
Ереже: Кәдімгі бейтарап органикалық қосылыстарда көміртектің байланыс реттіліктерінің қосындысы төртке тең. Дара, қос және үштік байланыстар тиісінше бір, екі және үш бірлік береді.
Қолдану: Ортаңғы CH сол жақтағы көміртекпен қос, оң жақтағы көміртекпен дара және бір сутекпен дара байланысқан. 2 + 1 + 1 = 4. Үш көрші атомға жалғанғанымен, оның валенттілігі төрт болып қалады.
Қате нұсқалар: A) Үш байланыс бірлігі үштік байланысқа тән. Мұнда C=C қос байланысы берілген.
C) Қос байланысты дара байланыс сияқты бір бірлік деп алған; оның реттілігі екіге тең.
D) Көрші атом саны мен валенттілік бір ұғым емес: қос байланыс екі байланыс бірлігімен саналады.
E) Көміртектің валенттілігін есептегенде C–H байланысы да ескеріледі. Ишара: Атомдарды емес, әр байланыстың реттілігін қосыңыз.
5
Бейтарап метанол CH₃OH молекуласында оттек екі валентті. Қай құрылым осы шартты орындайды?
Дұрыс жауап: CH₃–O–H: оттекте екі дара байланыс бар
Жауап нұсқалары
1. A.CH₃–O: оттек сутекпен байланыспайды
2. B.CH₃=O–H: оттекте бір қос және бір дара байланыс бар
3. C.CH₂–O–H: көміртекте екі сутек қана бар
4. D.CH₃–O–H₂: оттек екі сутекке және көміртекке жалғанған
5. E.CH₃–O–H: оттекте екі дара байланыс бардұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қарапайым бейтарап спиртте оттек екі дара байланыс түзеді: біреуі көміртекпен, екіншісі сутекпен. Көміртекте байланыс реттіліктерінің қосындысы төрт, сутекте бір болады.
Қолдану: CH₃–O–H жазбасында көміртек үш H-пен және O-пен төрт дара байланысқан. Оттек C және H-пен екі дара байланысқан. Осы құрылым атом саны мен берілген валенттіліктерді бір мезгілде сақтайды.
Қате нұсқалар: A) Мұнда OH құрамындағы сутек түсіп қалған; берілген CH₃OH формуласы сақталмайды.
B) Қос және дара байланыстар оттекке үш байланыс бірлігін береді; берілген бейтарап метанол моделіне сәйкес емес.
C) Көміртекте екі C–H және бір C–O ғана болып, төрт валенттілік орындалмайды; бір сутек жетіспейді.
D) Осылай түсіндірілген құрылымда оттекте үш дара байланыс және сутек саны бесеу болады; бұл бейтарап метанол емес. Ишара: Тек оттекті емес, көміртек пен сутектің байланыстарын да тексеріңіз.

Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ

Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.

Жинақты сатып алу · 200 ₸Бүкіл кітап — 2000 ₸ (24 × 200 ₸ орнына)

Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.

Кітаптың басқа тақырыптары

Сұрақтар «Химия, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.