Уақыт таспасы: сабақ пен жобаға арналған хронология құрастырушысы

Тарих, әдебиет, жаратылыстану сабағына немесе мектеп жобасына арналған уақыт таспасының (хронологиялық сызықтың) құрастырушысы: оқиғаларды әр жолға біреуден жазыңыз, таспа өзі сызылады. A4 парағына арналған көлденең таспаны немесе телефонға арналған тік тізімді таңдауға, оқиғаларды санаттар бойынша бояуға, кезеңдерді кесінді етіп көрсетуге және басып шығаруға болады. Тіркелусіз, барлығы браузерде есептеледі.

Маңызды: құралда дайын тарихи күндер мен деректер жоқ. Барлық оқиға мен күнді өзіңіз енгізесіз, олардың дұрыстығына өзіңіз жауаптысыз. Әр күнді оқулықпен немесе басқа сенімді дереккөзбен салыстырып тексеріңіз. «Мысал» түймесі нәтиженің қандай болатынын көрсету үшін ойдан шығарылған мектептің ойдан шығарылған оқиғаларын қояды.

Қалай пайдалануға болады

— Оқиғаларды сол жақтағы өріске әр жолға біреуден жазыңыз: күні, сызықша және атауы. Сипаттаманы екінші сызықшадан кейін қосуға болады. Мысалы: «01.09.2019 — Мектеп ашылды — алғашқы қоңырау». 40 оқиғаға дейін, атауы 60 таңбаға, сипаттамасы 160 таңбаға дейін. — Күндерді ыңғайлы түрде жазыңыз: жыл («1991»), біздің заманымызға дейін («-500» немесе «500 б.з.д.»), ғасыр («5 ғасыр», «XX ғ.»), ай мен жыл («03.1991» немесе «наурыз 1991»), толық күн («12.04.1961» немесе «1961-04-12»). Жолдар ретінің маңызы жоқ: оқиғалар күні бойынша өздігінен тізіледі, ал б.з.д. күндері басқалардан бұрын тұрады. — Кезеңді жазу үшін басы мен соңын сызықшаның екі жағында бос орынсыз жазыңыз: «1930–1940». Кезең осьте кесінді болып сызылады, ал оның ішіндегі оқиға нүкте болып қалады. — Жол қате жазылса, өрістің астында жол нөмірі бар түсінікті хабар шығады. Қалған оқиғалар таспада сақталады. — Алты санатқа дейін жасаңыз (мысалы, «Саясат», «Мәдениет», «Ғылым») және оқиғаларды белгілеңіз: меңзерді жолға қойып, санат түймесін басыңыз немесе жол соңына #1, #2 деп жазыңыз. Әр санаттың өз түсі мен өз белгішесі бар: шеңбер, шаршы, ромб, бос немесе боялған. Сондықтан таспаны ақ-қара басып шығарғанда да оқуға болады. — Түрін таңдаңыз: «Көлденең» (белгілері бар ось, ось үстінде және астында карточкалар, экранда айналдырылады) немесе «Тік тізім» (сол жақта күндер, оң жақта карточкалар, телефонда ыңғайлы). «Күндер бойынша» масштабы оқиғалар арасындағы шын аралықты көрсетеді, «Бірқалыпты» оқиғаларды тең қашықтыққа қояды. — Тақырып пен жазу қосыңыз (сынып, тегі, дереккөз). «Басып шығару» түймесін басыңыз немесе таспаны SVG суреті ретінде жүктеңіз. «Мәтін ретінде көшіру» түймесі тізімді күндер ретімен береді, оны құжатқа немесе сынып чатына қоюға болады.

Мәтін мен баптаулар тек сіздің браузеріңізде сақталады, «Бәрін тазалау» түймесі оларды жояды. Серверге ештеңе жіберілмейді.

Жақсы уақыт таспасын қалай құруға болады

— Нені оқиға деп санауды шешіңіз. Оқиға — нақты сәтте болған нәрсе: ашылу, қол қою, алғашқы жариялау. Құбылыстың ұзақтығы болса, бұл кезең: оны «басынан — соңына дейін» деп жазып, кесінді етіп көрсетіңіз. — Кезең мен оқиғаны сұрақ арқылы ажыратыңыз: «Бұл қашан болды?» (оқиға) немесе «Бұл қанша уақыт созылды?» (кезең). Құрылыс бірнеше жыл жүрді, ал салтанатты ашылу бір күнде болды. — Масштабты мақсатқа қарай таңдаңыз. Оқиғалар арасында қанша уақыт өткенін сезіну керек болса, «Күндер бойынша» таңдаңыз. Оқиғалар топтанып, жазулар бір-біріне қабаттасса, «Бірқалыпты» режиміне ауысыңыз: реті сақталады, оқу жеңілдейді. — Таспаны шамадан тыс жүктемеңіз. Бір параққа басып шығару үшін 12–15 оқиға жеткілікті; қалғаны үшін өзі беттерге бөлінетін тік тізім бар. — Қысқа атаулар ұзынынан артық. Атауға не болғанын жазып, егжей-тегжейді сипаттамаға салыңыз. Карточкадағы жазулар бірнеше жолға көшіріледі, бірақ ұзын сипаттама көп нүктемен қиылады; толық мәтін тік тізімде қалады. — Күндердің дәлдігі бірдей болса, оқу жеңіл. Кей оқиғаға жыл, кейбіріне күн көрсетілсе де, таспа құрылады, бірақ дәлдік шамамен бірдей болғанда оқу қолайлырақ.

Сабаққа және үйге арналған идеялар

— Тарих сабағы: оқушылар оқулық мәтіні бойынша тақырып таспасын құрады, әрқайсысы өз дәуірін, содан кейін сыныптық таспа парақтардан жапсырылады. Бірыңғай масштабты алдын ала келісіп алыңыз. — Әдебиет: жазушы өмірінің таспасы және шығарма оқиғаларының таспасы. Бір парақты екіншісінің үстіне қойып салыстырыңыз да, кітапта не тез өтетінін, не созылатынын талқылаңыз. — Жаратылыстану: өсімдіктің даму кезеңдері, жыл мезгілдерінің ауысуы, ашылу немесе тәжірибе тарихы. Кезеңдерді кесіндімен, бақылаудың нақты күндерін нүктемен көрсету ыңғайлы. — Мектеп жобасы: мерзімдері бар жұмыс кезеңдерінің таспасы. Санаттар материал жинауды, дайындықты және қорғауды ажыратуға көмектеседі, ал ата-аналар жоба жоспарын бір парақтан көреді. — Отбасы немесе сынып тарихы: отбасылық күндер, жыл бойғы сынып оқиғалары. Бала өзі білгенін жазады және деректерді реттеуді үйренеді. — Бақылау жұмысына дейін қайталау: оқушы таспаны есінен құрып, содан кейін оқулықпен салыстырады. Әр сәйкессіздік нені қайталау керегін көрсетеді. — Жұппен жұмыс: біреуі оқиғаларды ретсіз айтады, екіншісі жазады; құрал ретке келтіреді, жұп оның оқулықпен сәйкес келгенін тексереді. — Үлкен істердің үй күнтізбесі: оқу жылы, тоқсандар, олимпиадалар мен емтихандар қабырғадағы бір таспада.

Сұрақтар мен жауаптар

— Құрал күндерді қайдан алады? Ешқайдан: ол тарих туралы ештеңе білмейді. Барлық оқиға мен күнді өзіңіз енгізесіз, сондықтан оларды оқулықпен немесе басқа сенімді дереккөзбен тексеріңіз. Беттегі мысал түгелдей ойдан шығарылған. — Біздің заманымызға дейінгі күнді қалай жазуға болады? Жылдың алдына минус қойып («-500») немесе сөзбен («500 б.з.д.»). Ғасыр былай жазылады: «5 ғасыр б.з.д.». Біздің заманымызға дейінгі айлар мен күндерді құрал қабылдамайды: ондай күндер үшін жылды көрсету жеткілікті. — Оқиға неге мен күткен жерге тұрмады? Жолдағы күнді тексеріңіз: «03.1991» — 1991 жылдың наурызы, ал «1991» — тұтас жыл, ол жыл басына қойылады. Бір жерде оқиға көп болса, «Бірқалыпты» масштабын қолданып көріңіз. — Таспаны дәл бір параққа қалай басып шығаруға болады? Көлденең түрін таңдап, басып шығару терезесінде A4 және жатық бағытты көрсетіңіз. Таспа парақ ені бойынша өзі кішірейеді. Жазулар ұсақ болса, оқиғаларды азайтыңыз немесе сипаттамаларды өшіріңіз. — Менің таспам қайда сақталады? Тек осы құрылғыдағы браузеріңізде. «Бәрін тазалау» түймесі мәтінді, санаттарды және баптауларды жояды. Таспаны басқа жерге көшіру үшін мәтінді көшіріңіз немесе SVG жүктеңіз.

Тағы не пайдалы

— Тарих күндерін қалай жаттауға болады: Қазақстан тарихы және күндер: қалай жаттау керек. — Карточкалармен қайталау: онлайн жаттауға арналған карточкалар. — Сабақтағы жоба: сабақта STEM-жобаны қалай ұйымдастыру керек. — Қатемен жұмыс: тесттен кейінгі қателерді қалай талдау керек. — Білімді тексеру: тесттер және онлайн-тест. — Басқа құралдар: «Пайдалы» бөлімі.