Ғарышқа саяхат

Ереже: Төл сөз біреудің сөзін өзгеріссіз жеткізеді. Автор сөзі кім айтқанын немесе қалай айтқанын көрсетеді. Екеуін ажыратқанда тырнақшадағы мазмұн мен оны таныстырған бөлікті бөлек тексереміз. Автор сөзі төл сөздің алдында, соңында немесе арасында тұра алады; олардың орнын ауыстыру тыныс белгілеріне әсер етеді.

Қолдану: Тырнақша ішінде «Мен бүгін дәптерге сурет саламын» толық берілген. Ержан айтты бөлігі осы сөздің иесін атайды. Дұрыс жауап айтылған сөзді түгел сақтайды және автордың таныстыруын қоспайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Ержан айтты: сөйлеушіні таныстырған автор сөзі.

C) Мен бүгін: төл сөздің басы ғана, толық айтылған мазмұн емес.

D) дәптерге сурет саламын: төл сөздің соңғы бөлігі ғана.

E) Ержан айтты: Мен бүгін дәптерге сурет саламын: автор сөзі мен төл сөз араласқан, шекарасы сақталмаған.

Қайта орындауға ишара: Тырнақшаның ашылған және жабылған жерін белгіле.

Ереже: Төл сөз біреудің сөзін өзгеріссіз жеткізеді. Автор сөзі кім айтқанын немесе қалай айтқанын көрсетеді. Екеуін ажыратқанда тырнақшадағы мазмұн мен оны таныстырған бөлікті бөлек тексереміз. Автор сөзі төл сөздің алдында, соңында немесе арасында тұра алады; олардың орнын ауыстыру тыныс белгілеріне әсер етеді.

Қолдану: Ержан айтты бөлігі айтушыны және айту әрекетін таныстырады. Қалған нұсқалар тырнақшадағы мазмұнға жатады, сондықтан автор сөзі болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Мен бүгін дәптерге сурет саламын: бұл өзгеріссіз жеткізілген төл сөз.

B) Мен: төл сөз ішіндегі бірінші жақ есімдігі.

D) бүгін: төл сөздің уақыт бөлігі.

E) саламын: төл сөз ішіндегі әрекет атауы.

Қайта орындауға ишара: Кім айтты дегенді көрсететін бөлікті тап.

Ереже: Төл сөз біреудің сөзін өзгеріссіз жеткізеді. Автор сөзі кім айтқанын немесе қалай айтқанын көрсетеді. Екеуін ажыратқанда тырнақшадағы мазмұн мен оны таныстырған бөлікті бөлек тексереміз. Автор сөзі төл сөздің алдында, соңында немесе арасында тұра алады; олардың орнын ауыстыру тыныс белгілеріне әсер етеді.

Қолдану: Ержан айтты бірінші келеді, одан кейін төл сөз басталады. Сондықтан құрылым автор сөзі — төл сөз ретімен берілген. Екі бөліктің орнын тырнақша шекарасы арқылы тексеруге болады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Төл сөздің соңында: айтты бөлігі тырнақшадан кейін емес, алдында тұр.

B) Төл сөздің екі бөлігінің арасында: төл сөз бөлінбеген.

C) Төл сөздің алдында да, соңында да: таныстырудың соңғы бөлігі жоқ.

E) Автор сөзі мүлде берілмеген: сөйлеуші мен айтты етістігі ашық берілген.

Қайта орындауға ишара: Тырнақшаға дейінгі және кейінгі бөліктердің ретін салыстыр.

Ереже: Төл сөздің алдында келген автор сөзінен кейін қос нүкте қойылады. Бұл белгі келесі бөлікте айтылған сөз өзгеріссіз жеткізілетінін көрсетеді. Дефис сөздерді не қосымшаларды байланыстыруға қатысты, ал сөйлем бөліктерін бөлетін сызықша одан бөлек белгі. Тыныс белгісін құрылымның орнына қарай таңдаймыз.

Қолдану: Ержан айтты бөлігі кейінгі сөзді таныстырады, сондықтан қос нүкте қойылады: Ержан айтты: «Мен бүгін дәптерге сурет саламын». Басқа белгілер осы қатынасты нормативті үлгіде бермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Үтір: осы автор сөзі төл сөзді таныстырған үлгіде қос нүкте қажет.

B) Нүктелі үтір: бұл құрылымда қолданылмайды.

C) Дефис: сөз ішіндегі дефис автор сөзі мен төл сөзді бөлмейді.

D) Көп нүкте: айтылмаған үзіліс мағынасын орынсыз қосады.

Қайта орындауға ишара: Таныстырған автор сөзі төл сөзден бұрын тұр ма?

Ереже: Диалог емес төл сөз тырнақшаға алынады. Оның алдында кім айтқанын таныстырған автор сөзі тұрса, сол бөліктен кейін қос нүкте қойылады. Сөйлемді дұрыс рәсімдеу үшін екі шарт та сақталуы керек; бір белгі дұрыс болғанымен, екіншісінің жоқтығы сөйлемді толық дұрыс етпейді.

Қолдану: Дұрыс нұсқада Ержан айтты бөлігінен кейін қос нүкте бар және айтылған сөз тырнақшада берілген. Қалған нұсқалар осы екі шарттың бірін бұзады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Ержан айтты, «Мен бүгін дәптерге сурет саламын».: автор сөзінен кейін үтір орнына қос нүкте керек.

B) Ержан айтты; «Мен бүгін дәптерге сурет саламын».: нүктелі үтір осы таныстыру байланысына сәйкес емес.

C) Ержан айтты: Мен бүгін дәптерге сурет саламын.: диалог емес төл сөздің тырнақшасы жоқ.

D) Ержан айтты «Мен бүгін дәптерге сурет саламын».: автор сөзі мен төл сөз арасындағы қос нүкте түсіп қалған.

Қайта орындауға ишара: Автор сөзінен кейінгі белгі мен төл сөздің екі тырнақшасын тексер.